Visualizzazione:

• Normale
• Alto Contrasto
• No Stile

A couénta dé Cappellin-a avante - Torna alle leggende
Un co, su pé o Gran Valey, il ichtaon y arèdjo é le echtrégue.
Cora i y éron amalì i robataon dé roc dé piante é i déféjaon teut tsèn qui troaon : pra, tchamp, mite...
Un djor le djèn d'Ehtrepira il an séntì dé gran tapadjo su dou cohté dou Gran Valey ; il an aità il an vu qu'ou y éra teu top é il an deu-se :" Ichta a vére qué y arèdjo son èn trén dé fére dé djechte... ".
Pa mancà eunna echtréga qu'al ae un gro tchapé è qu'al ae non Cappellin-a a y éra èn trén dé robaté un gros sach pé campé-lo dévents o valey pé tsèn qué l'ousé trénà vià o veladjo.
Pé forteunna le djèn l'aon adona-sé-nèn.
I son alà vito soné le quiotche.
Cappellin-a a y éra dja belle aroà protcho dou valey, ma... comme, al a séntì sonné, al a perdù le fortse. A poussae, a poussae ou mancae maque mai poca ma l'aroàe pa a alé avante.
I arèdjo il aitaon dé aidé a Cappellin-a é yé brayaon: "Cappellin-a avante... Avante Cappellin-a". Ma rèn a fére ella a poae pamài sé tramé é a dijae: "L'é a cagnetta d'Ehtrepira qu'a mé lacha pa alé avante".
Bachta Cappellin-a l'a ehproà é rehproà ma l'a ichtà obledjà dé queutté o sach i Barmatse. So o roc, a fortsa dé poussé i son sobrà le marque da téhta é dé y ehpale.
O gro sach qu'ou sé troa i Barmatse, damón o veladjo dé Ehtrepira.

A borna di fate - Torna alle leggende
Un co su pé Messouére il ichtaon dé fate.
Dé djor i sortaon jamé di iour mite ma, a net, y alaon so o pon dé Messouére é là i dantsaon é i tchantaon.
Le fate y éron brae é i vèyaon qué le minà il ouson pa soutà dju dou pon.
I sé féjaon pa vére pératro il arón perdù tui le iour pouvouer é i sarón echparì
Un djor eunna echtréga al a saù a couénta di fate, al a vénì un moué djalouza é al a beutta-se a pénsé commèn fére.
Pénsa ... pénsa... ou y éra pa simpio troé commèn fére, ma a fortsa dé pénsé oul a véni-ye én mèn dé trachformé-se èn eunna pétoda fietta.
A "fietta" l'é alà a Messouére, l'a passà so pon. Cora a y éra, a peu pré, ou ménténc, l'a alà so bor é al a feut sémbiàn dé tchédre èn l'éva.
Al a beutta-se a brayé teut tsèn qu'a poae:" O secour... o secour... ".
Teu sebeut eunna fata l'é aroà, l'a donnà a man a "fietta" é l'a tera-la foura dé l'éva.
L'echtréga a y éra pancò conténta, a volae féré-se méné i mite di fate pé yé annéantì é parì al a beutta-se a pioré é a dire: "I sèi totta soletta, l'èi pamà ni o pappa ni a mamma... i sa pa déoù alé...".
A tsa fata, a "fietta" l'a feu-ye péna. Al a deu-ye: "Pioura pa ora iò i té méno avó mé i miè mite...".
O mite di fate ou y éra eun echtraordinére bé. Totte le tchoze i y éron d'or é d'ardjèn é i leaon.
A "fietta", èn véèn teut tsèn, al a désidà dé vénì brava é parì al a couéntà i fate tsèn qu'al ae feut é l'a deu-ye qué ella a y éra eunna echtréga é qu'al ae cuouéntà dé mèntèrie.
Le fate i y éron brae é parì il an perdonà a tsa "fietta", ma... un trémbiemèn dé tèra oul a vénì é oul a émbouettà le fate dévènts a montagna é parì i pouon pamà sorte.
Magré tso, a net, non pou co séntì tchanté le fate é le minà qui pason so pon i son co ora vardà.

La malédisión dou pouro - Torna alle leggende
Un co, Bretsón ou y éra pa là qué l'é ora, ma ou y éra émira dé Sèn Vantìn i pi dé Comagn.
Le djèn dé tsou veladjo y éron moué unì tra dé iour é i lanmaon fére féhta.
Eunna net il an feut dantsé: ou y éra a muzica, da bére, da medjé...
Tuit i y éron contèn: i tchantaon é i réaon...
Ou méntén da féhta oul a aroà un poro omm oul ae fan é fret.
Vu qué a féhta ou y éra un moué dé bone tchoze oul a permètu-se dé démandé l'armona, ma gnun l'a dona-ye argue, ou contrére le djèn il an réfeza-lo é il an manda-lo vià.
Gnun di djèn dou veladjo l'ae accordzu-se qué tsou ommo y éra o Bon Dieu.
Vu qué tchi djèn il aon pa bon cour, il an perdù le iour mite perqué il an aù eunna malédisión: a méma net eunna grousa fran-a l'a dehtaca-se da montagna; l'a défeut touit le mite é le djèn son touit mort.
Dé tsou veladjo l'a pamà sobrà rèn, yé maque mach un gro quiapèi: o quiapèi dé y erbe.
Le vièi il an énségna-no qué corra i poèn fére dé bén a quahquiùn fa mai teré-se éndérì, ma ou fat aidé-ye.

O trézor dé Gran-a - Torna alle leggende
Eunna net, èn sondjo, eun ommo oul a séntì eunna vouè qu'a yé dijae: "Sé te vot vénì reutcho ou té fat alé ou Tchahté dé Gran-a, là contre a tor ou yé eunna grousa pira; tchava là contre te troérì eunna trapa é là dézeut ou yé un trézor. Ma attèntsión ou té fat sorte dévàn qué o djal ou tchantè-se tré co paratro a trapa a sé sara é te sobre èmbouettà".
Tsou ommo ou pénsae contùn ou sondjo qu'oul ae feut. E parì a premira net dé leunna piéna, l'a prés un sac, eunna pala é un péc é peu l'a moda-se su pé o tchumìn qu'oul arua ou tchahté.
Aroà ou tchahté, l'é alà contre a tor, l'a tchertchà a grousa pira, éntó o péc oul a beutta-la dacouhte é peu l'a beutta-se a tchavé.
Tchava... tchava... marémàn oul a séntì bate o péc contre a trapa. L'a lecht donà co un per dé palà é peu l'a pochù ivrì a trapa é vére o trézor.
Ou y éra dé sot, dé pétse d'or, dé collan-e, dé ané... ou y éra teut qu'ou leae.
Séntsa perde tén oul a ivrì o sac é a pién-e man ou lo émpichae. Ou y éra tellamèn aférà qu'oul a ibià dé ehcouté sé o djal ou tchantae; ou pénsae maque: "Tsi co l'èi pamà manca dé travayé i sèi prou reutcho!".
Intramèn o djal l'a beutta-se a tchanté un co, peu douch... ma l'ommo l'a pa prehtà fèi. Cora oul a adona-sé-nèn l'a lecht beutta-se o sac so y ehpale é feut pé sorte, ma ou y éra tro tart... a trapa a y éra djan sarà é parì l'a pamà pochù sorte.
Dé tsou ommo, gnun l'a pamà sau-nen rèn.

L'arma èn péna dé Tchampats - Torna alle leggende
Un co, un moué d'an fèi, a net dé Tchalénde, eunna feméla a y éra modà pé alé a messa dé méanet. Cora l'é aroà a Tchampats ènt'un pocht d'ou qué le djèn i couéntaon qué soèn i sé rétroaon dé arme èn péna, al a sèntì dézolé.
Al ae quécca pouéra, ma al a fé-se coradjo é al'é alà vére tsèn qu'ou y éra.
Comme al é aroà contre, al a vu eunna grousa boa qu'a yé démandae dé yé porté un toquet dé pan bénet perqué ella a y éra eunna arma èn péna.
Tsa feméla apré tsou rehcontro al a vitto conteneà pé aroé èn tén a messa.
Al a assichtà messa é peu cora a la fin il an dichtribuì o pan bénet al a pré-nen co un toquet pé porté-lo a tsa arma èn péna.
Peu l'à lechta passà dju pé Quivìn, passà èn Toule é peu èntsà èn Tchampats.
Cora l'é aroà èn Tchampats, al a troà a boa qu'al atténdae.
Cora a boa al a vu-la al a deu-ye: "I t'i ichtà brava, i t'i porta-me o pan, ora té fa mé lo doné ma èn mé lo passèn dé botcha èn botcha, l'é maque dé tseutta manira qu'i poi ése sarvà é alé èn bon répos!".
A feméla al ae belle quécca pouéra: a y éra èn douch dire, sé modé-se ou doné o pan bénet.
Tutùn al a aità dé sé fére coradjo é al a deu-se: "Mé fa bén aidé-ye, poi pa queutté-la parì!". Pé levré al a donnà o pan bénet a boa. Adonca a boa al a echparì é eunna quéra al a léva-se ou siel. A feméla co quécca echtonà, ma conténta, l'a contenà o cho tchumìn pé torné i mite.

Le Mont-Rose - Torna alle leggende
Moué dé tén fèi, su ou col dou Félik, ou pocht dou guiatsì y éra un gro pais. A tsou tén-là, pé aroé-ye ou farae passé pé un tchumìn comodo.
O veladjo dé Félik l'ae pa eunna bona réputatsión: le djèn qui y ichtaon y éron servadjo é gramo é le djèn qui ichtaon protcho l'aon pouéra.
Eunna net d'outón, un vièi, qu'ou courae ènt'un bahtón, l'at aroà a tsou pais é l'a démandà cahque tchoza da medjé é eunna tchambra pé dormì.
Ma tsi djèn gramo l'an pré-lo èn djir é i l'an tchatsa-lo.
O vièi, donca, l'a passà ou mèntén dou pais é l'a moda-se èn dijèn tsè parole: "éncouèi ou néérà, demàn ou néérà, apré-demàn ou néérà é o pais ou yé sarà pamà!"
O poro vièi l'a traversà o col é, a méma net, l'a capità tsèn qué el oul ae deut: eunna grosa nébia rossa l'a passà so o veladjo é eunna nèi rossa comme o san l'at ènvionà a déchénde.
Oul a néù parì pé dé djor é dé djor. O pais dé Félik avó tuit le chiè djèn l'at ichtà acouatà pé sèmpre é ou cho pocht l'a forma-se un gro guiatsì: o Guiatsì dou Félik.
Dé èndonca, a lévà é o coutché dou sorói, a guiatsa dou Félik a sémbia roza a coza da nèi qu'al ae tchédrù èndonca. Al é pé tsèn qué tsétta montagna l'at ichtà créyà Mont-Rose.htonà, ma conténta, l'a contenà o cho tchumìn pé torné i mite.

L'Edelweiss - Torna alle leggende
O mèntén di montagne da Val d'Ohta yé n'ira eunna qué soffrichae dé sémbié-lón é a piorae totte le net a catchón.
Eunna pétoda ehtéla l'at sènti-la pioré é al a désidà dé déchénde dou siel pé yé fére compagnà.
L'ehtéla l'a coutcha-se o mèntén di roe é a montagna récognéchénta l'a couata-la avó eunna téla dé vellù fin, pé vardé-la dou fret da net.
Piàn piàn l'ehtéla l'a attaca-se bén ou terrén avó dé rich.
A lévà dou sorói l'ehtéla l'ae dja trachforma-se ènt'eunna béla fiour dé vellù coulour dé l'ardjèn: l'édelweiss.te.